yüzdeDDNGyüzdeDDLTEREyüzde20BAyüzdeDEBAKANIyüzde20DAVIDyüzde20CAMERONyüzde92UNyüzde20TyüzdeDCRKyüzdeDDYEyüzde20ZyüzdeDDYARETyüzeDDyüzde2ARKASINDANyüzde20ByüzdeDDRyüzde20DEyüzdeD0ERLENDyüzdeDDRMEyüzde20YAZISI Yazdr

 

 
 
Cameron Ziyaretinin Ardndan
 
idem Nas*
 
 
ngiltere Babakan David Cameron greve balamasndan yaklak iki buuk ay sonra 26-27 Temmuz tarihlerinde Trkiye’yi ziyaret ederek st dzey temaslar gerekletirdi. David Cameron’un bu ziyaretinde Trkiye’nin AB yeliine gl bir destek vermesi yurt iinde ve dnda yank buldu. ngiltere’de Cameron’u eletirenler oldu. Trkiye’de ise syledikleri aslnda tam tersi demeler duymaya alan kulaklarmza ok ho gelmesi beklenirken, byk lde AB srecinin ekiciliini yitirmesi ile balantl olarak gereken heyecan yaratamad. Trkiye konusundaki grleri mulak olan Muhafazakar Parti’den gelmesine ramen Babakann AB yeliine bu ynde bir destek vermesi her eye ramen olumlu bir gelime olsa da Almanya-Fransa gnlszlnn devam etmesi umutlarmzn ykselmesini engelledi.
 
1973 ylnda AT’ye ye olan ngiltere, bandan beri ulusst derin bir btnleme sreci konusunda ekimser davranmtr. zellikle Margaret Thatcher’n Babakan olduu 1979 sonrasnda ngiltere Fransa-Almanya eksenini karsna alarak, bte ve parasal konularda AB iinde kart bir g oluturmutur. ngiltere’nin AT/AB yelii konusunda yazd kitabnda Stephen George lkeyi “awkward partner (acayip/uyumsuz/tuhaf ortak)” olarak nitelendirmitir[1]. Gerekten de ngiltere, AB iinde olmasna ramen, AB’nin kysnda kalm, daha sonraki yllarda da ekonomik ve parasal birlik ve adalet ve i ileri gibi giriimlerin dnda kalmay tercih ederek mesafeli tutumunu srdrmtr. Son olarak Tony Blair iktidara geldiinde ngiltere’yi “Avrupa’nn kalbine” yerletirmek sylemini kullanmtr. Bu yaklam ile uyumlu olarak Blair, ngiltere’nin o gne dek dnda kald sosyal politika anlamasna onay vermi ve St. Malo’da Fransa ile bir araya gelerek Avrupa gvenlik ve savunma politikas iin ngiltere’nin vetosunu kaldrmtr. Bu olumlu tutum 2003 Irak Sava’nda ngiltere’nin ABD’nin yannda, Fransa ve Almanya’nn karsnda yer almas ile yerini Blair’in ierde de ypranmasna elik eden bir srece brakmtr. Dolaysyla ngiltere’nin AB iindeki yelii AB iin vazgeilmez nemde olmaya devam etmesine ramen, her zaman problematik olmutur.
 
ngiltere’nin AB’nin genilemesine olan yaklamn genel olarak olumlu deerlendirmek mmkndr. ngiltere genileme yanls bir ye devlettir. Bunun sebebi ise yaygn kanya gre ngiltere’nin az sayda ye devletten oluan ve giderek bir federasyon yapsna doru evrilen bir birlikten ok, daha ok sayda yeden oluan ve ekonomi ve ticarette ibirliini ngren gevek bir lkeler birliini tercih etmesinde yatmaktadr. Yani ngiltere egemenliklerin giderek genileyen bir biimde ulusst otoriteye devredildii ve ulusal devletin ald bir model grmek istememektedir. Bunu engellemenin en etkin yollarndan biri de genilemek ve birbirinden farkl ye devletleri alarak, derinlemeyi ve federe bir Avrupa lksn giderek daha imkansz klmaktr. Bu adan bakldnda ngiltere’nin Trkiye’nin yeliini desteklemesi kimilerince entegrasyonu gevetmek asndan mantkldr.
 
Dier bir aklama, kkeni 19. yzyl gler dengesi politikalarnda yatan ye devletler arasndaki rekabet ve etki beklentileri ile ilgilidir. Balangcndan itibaren ngiltere AT’nin itici gcn oluturan Fransa-Almanya ekseninin etkisine kar bir konumlanmada olmutur. zellikle 1984 ylnda zmlenen ngiltere’nin bteye katks ile ilgili mesele kran krana bir ihtilaf beraberinde getirmi ve 1970’li yllardaki Giscard d’estaing-Willy Brandt duopoli’sine kar ngiltere Babakan Thatcher’n trnaklarn bilemesine yol amtr. Sadece kiisel bazda deil ama tarih boyunca birbirine rakip olmu Avrupa’nn bu en etkili devletlerinin mcadelesi bir entegrasyon hareketi erevesinde de tatl sert bir biimde devam etmitir. Bunun arkasnda ulusal karlardaki farkllamalar, Avrupa ve dnyada etkinlik ve g rekabeti ve Avrupa’nn geleceine ekil vermek abas yatmaktadr. Yaanan kar atmalar da bazen ye devletleri farkl pozisyonlar almaya itebilmektedir. Bunun en net rneklerinden biri Irak Sava srasnda yaanmtr. ngiltere hkmeti ali karnn ABD’nin yannda yer almak olarak deerlendirirken, Fransa ve ksmen Almanya Irak’n igalini bu lkede ve Ortadou’daki politikalarna tehdit olarak deerlendirmitir. ngiltere, Fransa ve Almanya’y tam anlamyla dengeleyen bir kutup oluturmaktan ok, bu iki lkenin AB’nin ve dolaysyla ngiltere’nin geleceini etkilemesini snrlamay hedeflemektedir. Yukarda da belirtildii gibi ekonomik ve parasal birlik, Schengen alan gibi rneklerde grld zere bunu ounlukla, AB’nin gidiatn tamamen engelleme yolunu seerek deil, ngiltere’yi belirli baz politikalardan ayrarak ve tek tarafl bir yol izleyerek gerekletirmektedir. Kimi zaman ngiltere’ye rlanda, Danimarka, sve ve Polonya gibi ye devletler de elik etmektedir.
 
Genilemenin tarihine bakldnda ngiltere ile AT yesi olan Danimarka, daha sonra ye olan Portekiz, Avusturya, sve ve Finlandiya’nn ngiltere’nin kurduu Avrupa Serbest Ticaret Birlii - EFTA yesi olduklar grlr. Dolaysyla bu lkelerin AT yesi olmas tamamen ngiltere’nin politikalar ile uyumlu bir gelime olmutur. 1990’l yllarda hazrl yaplan ve 2004 ve 2007’de gerekleen Orta ve Dou Avrupa’ya doru genileme ise ngiltere’nin jeo-stratejik ve kresel mlahazalarla destekledii bir sre olmutur. 19. yzyln dnya gc ngiltere birok ye devletten farkl olarak hala kresel bir aktr olarak davranabilmektedir. ABD’nin yakn mttefiki olan ngiltere, Dou’ya doru genileme sz konusu olduunda bunun Souk Sava sonras dengeler asndan ne kadar vazgeilmez ve nemli olduunu grerek destek vermitir. Yani AB’nin kendi i yaps ile ilgili tercihler yannda kresel lekte uluslar aras politika da ngiltere’yi motive eden ve politikasn belirleyen unsurlardr.  
 
Tony Blair 2001 ylnda ngiltere’nin genilemeye verdii destei vurgulad Polonya Borsas’nda yapt konumada unlar dile getirmitir[2]:
 
Douya doru genileme AB’nin en byk meydan okumas olabilir ama inanyorum ki en byk frsatdr. AB’nin nasl sava sonras Bat Avrupa’nn yeniden inasnda bar ve demokrasinin temelini oluturduunu deerlendiren hi kimse genilemenin Souk Sava sonras Avrupa ve Balkanlara getirecei frsatlardan phe duyamaz…… Genileme olmadan Bat Avrupa snrlarnda istikrarszlk, atma ve kitlesel g tehdidi ile kar karya olacaktr.
 
Blair bu ekilde ekonomik ve siyasi kazanmlar yannda stratejik bir vizyon ile genilemeyi deerlendirmitir.
 
Yine ayn konumasnda Blair Avrupa’nn geleceine ynelik vizyonunu da ortaya koymutur:
 
Grevimiz, AB’ye katlmak zere olan gen demokrasilerin yardmyla, hzl tepki verebilen, halk ile temas olan, effaf ve kolay anlalr, uluslar ve blgeleri ile glenmi bir AB’yi, bar vizyonu refah vizyonu ile eleen bir AB’yi ekillendirmektir.
 
Gaddarlk ve vaheti yenmekte birleen uygar bir kta. Frsatlar herkese yaymakta birleen bir kta. Sosyal adalete inancnda birleen bir kta.
 
Bir sper devlet deil, bir sper g.
 
Blair, ortak bir anayasa temelinde bir devletler federasyonuna doru yol almak isteyen Fischer’in aksine AB’nin kurumsal olarak derinlemesine ya da bir anayasa temelinde ulus st dzeye yetki devrinin gerekletirilmesi suretiyle bir federasyona doru gidilmesine kar karak, AB’nin douraca sonular zerinde durmakta ve sper bir devlet yaratmak yerine serbest pazarlar, refah ve gvenlik reten bir sper g istemektedir.
 
 
Bu konuma daha nce Almanya D ileri Bakan Joscka Fischer ve Fransa Cumhurbakan Jaques Chirac’n AB’nin geleceine dair yaptklar konumalara bir tepki ve 2000 ylnda balatlm olan Avrupa’nn geleceine dair tartmaya katk niteliindedir. Bunun tesinde Souk Sava sonras dzende Bat’nn konumu ve yeni gler dengesinde almas gereken konum ile de yakndan ilgilidir.
 
Cameron’un konumas Blair’in Polonya’daki konumasna benzetilebilir mi? Belki bir lde henz ye olmam ama mzakereleri yrten bir devlete ynelik destek asndan benzerlikleri olsa da farkllklar da nemli ldedir. Her eyden teye, Polonya ve dier Dou Avrupa lkelerinin yelii Trkiye’nin tersine bata Almanya ve bir lde Fransa tarafndan da desteklenmitir. Ayrca deien Avrupa dengeleri asndan, gvenlik, siyasi, ekonomik ve kltrel mlahazalar bu genilemeyi dikte ettirmektedir. Komisyon’un eski Genilemeden sorumlu yesi Hans Van den Broek’un 1998 ylnda Prag’da yapt konumada olduu gibi bu blge Avrupa’nn kalbi saylmaktadr. Broek “AB’nin genilemesinin sadece siyasi veya ekonomik bir sre olmaktan ok uygarlmzn gelimesinde bir dier kilometre ta olduu inanc”n belirtmektedir[3]. Avrupal olduklarna dair kuku yoktur ve Bat Avrupa onlara AB yelii vererek borcunu demektedir.
 
Trkiye’ye baktmzda ise Fransa cumhurbakan tarafndan Avrupal olmad iddia edilen bir lkedir ve kendisi de giderek artan bir ekilde kendi ok ynl Dou ve Bat arasndaki kimliini benimsemektedir. Sadece Avrupal olmakla snrlanamayacak bir kimliktir bu ve bunun Avrupal olmayan geleri de ne kmaktadr. te yandan rasyonel kar-zarar hesaplar ile deerlendirirsek, Trkiye’nin enerji konusundaki transit konumu, ortak d ve gvenlik politikasna yapt katk gibi genellikle yeliini destekleyecek ekilde ne srlen tezler, Merkel ve Sarkozy gibi liderler iin yelii gerektirmemektedir. Bu baka gre, imtiyazl ortaklk stats bu tr yakn ibirlii trlerini ierecek ekilde tasarlanabilir[4]. Halihazrda Fransa ve Almanya gibi lkelerde Trkiye’nin tam yelii ynnde bir itici g oluturacak irade olumam durumdadr. Fransa’da eski Babakan Rocard, Almanya CDU/CSU Meclis Grubu D likiler Komisyonu Bakan Polenz gibi siyasetiler asndan Trkiye’nin yeliinin gereklilii aikardr. sve, ngiltere gibi lkeler yelii desteklemektedir. Ancak 1999 ylnda Trkiye’yi aday lke ilan ederken ya da 2004 ylnda mzakereleri ama karar alnrken Trkiye’nin yelii ynnde olumu olan konsenss ksmen bozulmutur ve yeniden glendirilerek tesis edilmesi gerekmektedir.
 
Bu adan baktmzda Cameron’un szleri Almanya ve Fransa’y ikna etmese ve yeniden tesis edilen bir oydamay yanstmasa da nemlidir. Cameron 27 Temmuzda TOBB’da yapt konumada Trkiye’nin ngiltere iin ekonomi, gvenlik, siyaset ve diplomasi alarndan hayati neme haiz olduunu belirterek, hzla byyen ekonomisi, retimi ve gen nfusu ile Trkiye’yi Avrupa’nn BRIC’i olarak tanmlamtr. Konumasn Trkiye’nin ve AB’ye ye olmasnn hangi alardan nemli olduu ve AB’de Trkiye’nin yeliine kar kan ve korumaclar, kutuplamlar ve nyargllar olarak adlandrd gruplarn gdlerini aklamak zerine kuran Cameron, Trkiye’de byk bir alk alacak ancak ngiltere’nin AB’deki baz partnerlerini kzdracak bir ekilde konumutur. Tarafn ok net bir ekilde ortaya koymutur[5]:
 
AB yeliiniz ve Avrupa diplomasisin en yksek masasnda daha fazla etki sahibi olmanz iin olabilecek en gl avukatnz olarak kalacam. Bu konuda ok gl ve ok tutkulu hissediyorum. Birlikte Ankara’dan Brksel’e olan yolu dememizi istiyorum.
 
Cameron’un bu kadar net ve iddial bir ekilde pozisyonunu ortaya koymas hem Trkiye’nin gelecein dnyasndaki nemi ile ilgili bir vizyon olarak deerlendirilebilir, hem de kendi lkesi adna Trkiye ile ibirliini glendirecek bir yatrm olarak grlebilir. Ayn zamanda, ngiltere Babakannn bu kadar ak bir destek vermesi Fransa ve Almanya’nn kart pozisyonlarnn yakn gelecekte muhtemelen deimeyeceini bilmenin rahatl ile ve Avrupa iinde hem rakip hem partner olunan bu lkelere kar farkl pozisyonun bayraktarln sahiplenme abas olarak da anlalabilir.
 
ngiltere “AB iinde Trkiye iin iyi bir avukat mdr?” sorusu da sorulmaldr. ngiltere’nin Trkiye’nin yannda olmas, Trkiye’nin yine de Almanya, Fransa ve dier baz ye devletleri ikna etmesi gerekecei gereini deitirmez. Ne olursa olsun, Cameron’un bu destei ve Trkiye’nin yannda durmas nemlidir. Cameron’un ngiltere’nin hem yelik iin hem de diplomasi masasnda Trkiye’nin avukat olacan sylemesi AB yeliinden bamsz olarak Karadeniz’e, Kafkaslara, Hazara, Orta Asya’ya ve Orta Dou’ya uzanan yeni Avrupa geometrisinde ngiltere’nin Trkiye’yi bir mttefik ve ortak olarak grmek istemesidir. Bu da 19. yzyl devletler sistemini hatrlatan bir yapya benzerlik gstermektedir. te yandan tarihin tekerrrden ibaret olduunu sylemek tamamen de doru deildir. Bugnn dnyas, siyasetin evrimi, kresel ynetiim mekanizmalar, teknolojik ilerlemeler gibi nedenlerle farkl olsa da gemi dnemlerle benzerlikler anlama abamza yardm edebilir.
 
Cevaplandrmamz gereken dier bir soru da udur: “Deien dnya, Avrupa ve AB karsnda Trkiye yelik hedefine sadk mdr?” Gerek Babakan ve D ileri Bakan Prof. Dr. Ahmet Davutolu, gerekse Devlet Bakan ve Bamzakereci Egemen Ba byle olduunu teyit etmektedir. ABGS Genel sekreteri Bykeli Volkan Bozkr Trkiye’nin 2013’e kadar mzakereleri tamamlamak iin gerekli hazrlklar yerine getirme gayreti iinde olduunu sylemektedir. te yandan son dnemde Avrupa d blgelerde giderek daha aktifleen Trk d politikasndaki gelimeler Trkiye’nin kendine AB dnda bir rol m bitii sorularna yol amaktadr. Yakn bir inceleme, Trkiye’nin d politikadaki admlarnn hem Souk Sava sonrasndaki bir trendin devam olduunu, hem de dnyadaki deiime, kresel kriz sonras Bat’daki de ve Ortadou’da ABD’nin Irak’tan askerlerini ekmesine hazrlk olarak deien konjonktre bir tepki ve uyum olarak grlmesi gerektiini ortaya koymaktadr. Bunun yannda zellikle srail’e kar kullanlan sylemin sertlemesi ve zaman zaman devletler aras ilikileri zedeleyecek boyutlarda provakatif bir dil kullanlmas, Darfur katliamndan sorumlu tutulan  Sudan lideri el Beir iin “ Mslmanlar soykrm yapmaz” gibi Huntington’n ‘Medeniyetler atmas’ tezini antran dini motifli referanslarda bulunulmas belki de gereksiz ve haksz bir eksen kaymas tartmasna yol amtr. Bu tr gereksiz tartmalarn Trkiye’nin hzn kesmesine izin verilmemelidir. Ancak bunun yannda Trkiye’nin blgesel bir g ve kresel bir oyuncu olarak asl deeri ykselen ekonomisinin yannda demokratikleme yolunda nemli mesafe kat etmi, oulculuu benimsemeye alan, Mslman nfusa sahip olmasna ramen Bat ile entegrasyon yolunda ilerleyen bir lke olmasndadr. Artan d politika kabiliyeti de uluslar aras ilikiler profesr olan bir d ileri bakanna sahip olma ansnn yannda tarihi ve kltrel unsurlar ile bu deerlerin taycs olma vasfndan gelmektedir. Daha fazla gerek demokrasi ve insan haklarna ihtiya duyan dnyamzda Trkiye ancak kendi demokratiklemesinde baar salarsa bir kresel oyuncu olarak deerini gerekletirmi olur. Bu bakmdan Trkiye’ye demokrasi ve insan haklar asndan yapt katknn yannda, ileyen bir piyasa ekonomisi, modern bir hukuk sistemi ve ada retim, yaam ve alma standartlarna kavumasnda da AB yelii hedefi ve buna giden srecin olumlu katklar gz nnde bulundurulmaldr.
 
Trkiye’nin her alanda ykselen grafii ngiltere’nin de ilgisini ekmekte ve AB iinde Trkiye’nin yeliini isteyen lkeler ve gruplar arasnda ne kmasna neden olmaktadr. ngiltere’nin samimi bir ekilde bu vaatlerini yerine getirmesi ve pozisyonunu Brksel, Berlin ve Paris’te de ayn tutkuyla savunmas elbette ki Trkiye’nin yelik yolunda yine samimi bir ekilde alarak Trkiye’ye kar yneltilen eletirileri geersiz klmasna baldr. AB yesi olan bir Trkiye AB’nin lokomotif lkesi ve AB’yi kresel platformda ne karan bir itici g olacaktr. Bu AB’nin olduu gibi in ve Hindistan gibi devasa boyutlardaki lkeler ile rekabet edecek olan Trkiye’nin de yararnadr.
 
 
 

 


* Doent Dr., KV genel sekreter vekili, Yldz Teknik niversitesi retim yesi
 
[1] Stephen George, An Awkward Partner: Britain in the European Community, Oxford University Press, 1998, nc bask.
 
[2] Polonya Menkul Kymetler Borsas’nda yaplan konuma, 6 Ekim 2000, http://users.ox.ac.uk/~busch/data/blair_warsaw.html , Eriim Tarihi: 10.8.2010.
 
[3] Helene Sjursen, “Why Expand? The Question of Justification of in the EU’s Enlargement Policy”, Arena Working Paper, 01/6, http://www.arena.uio.no/publications/wp01_6.htm , Eriim tarihi: 9.8.2010 iinde geen Hans van den Broek “The EU – Looking ahead to the 21st Century”, Speech to the “Forum 2000” Conference, Prag, 13 Ekim 1998.
 
[4] Bu satrlarn yazarna gre, Trkiye’nin AB ile gelmi olduu aama birok farkl alanda ibirliini aan kompleks ilikileri iermektedir. Buna rnek olarak enerji ve d politika ve gvenlik alannn yannda ileri bir entegrasyon seviyesini gsteren gmrk birlii ve Trkiye’nin AB’ye ynelik g yollarnn zerindeki kritik konumu akla gelmektedir. Geldiimiz aamada tm bu ok boyutlu ve i ie gemi ilikilerin sadece imtiyazl ortaklk gibi ii bo bir kavramla idare edilebileceini dnmek mantksz olur. Her iki taraf iin de optimum zm yeliin tescillenmesinde yatmaktadr.
 
[5] ngiltere Babakannn Trkiye konumas, 27 Temmuz 2010, http://www.number10.gov.uk/news/speeches-and-transcripts/2010/07/pms-speech-in-turkey-53869 , Eriim tarihi: 7.8.2010.

 

 
 
LETM | ANA SAYFA | ENGLISH 2020 KV Btn Haklar Sakldr.
Designed by: OrBiT