Adaylık Süreci

Adaylık Süreci

ADAYLIK SÜRECİ

Avrupa Konseyi Haziran 1993 Kopenhag Zirvesi'nde aldığı kararlar uyarınca Merkez ve Doğu Avrupa ülkelerini (MDAÜ) kapsayan bir genişleme süreci başlatmış ve aday ülkelerin üyelik için karşılaması gereken kriterleri belirlemiştir. Söz konusu kriterler siyasi, ekonomik ve Topluluk mevzuatının benimsenmesi olmak üzere üç grupta toplanmış; siyasi kriterlere uyumun katılım müzakerelerinin açılması için ön koşul olduğu belirtilmiştir. AB'nin entegrasyon sürecini devam ettirecek şekilde yeni üyeleri kabul edebilme kapasitesi de katılım sürecine ilişkin Birliğin değerlendireceği bir kriter olarak kabul edilmiştir.

AB genişleme perspektifi içinde MDAÜ'leri AB ile yakınlaştırmak amacıyla bu ülkelerin katılım sürecindeki ihtiyaçlarını belirlemek ve onları üyeliğe hazırlamak üzere Aralık 1994'te Essen Zirvesi'nde 'Ön Katılım Stratejisi'ni kabul ederek, stratejinin araçlarını (taraflar arasında ortaklık ilişkisini kuran Avrupa Anlaşmaları, İç Pazar'a ilişkin Beyaz Kitap ve Phare programı) belirlemiştir. Bu strateji; Avrupa Anlaşmalarının uygulanması; mali yardım ile Phare Programı; ve ortak çıkarları ilgilendiren konuları görüşmek üzere 'yapısal işbirliği' çerçevesinde tüm üye ve aday ülkeleri bir araya getiren bir diyalog olmak üzere üç temel unsurdan oluşmuştur.

AB Komisyonu'nun genişlemeye ilişkin stratejisine esas teşkil etmek üzere hazırladığı öneriler 16 Temmuz 1997 tarihinde 'Gündem 2000' başlıklı bir raporda açıklanmış ve raporda MDAÜ'ler ile G.Kıbrıs'ın iki dalga şeklinde 2000'li yıllarda AB'ye üye olmaları öngörülmüştür.

Aralık 1997'de Lüksemburg Zirvesi'nde AB'nin genişleme sürecinin başlatıldığı açıklanmıştır. Zirve'de "Gündem 2000"in önerileri aynen benimsenmiş, Birliğin genişlemesinin ön şartı olarak Amsterdam Antlaşması'nın kurumlara yönelik hükümleri çerçevesinde AB kurumlarının işleyişinin güçlendirilmesi kabul edilmiştir. Genişlemeye ilişkin olarak on Merkez ve Doğu Avrupa ülkesi, Malta ve G.Kıbrıs ile üyelik müzakerelerinin başlatılmasına karar verilmiştir. Söz konusu ülkelerin hepsinin aynı kriterler doğrultusunda ve eşit biçimde katılım sürecine katıldıkları belirtilmiştir. Bu ülkeler için gerekli takvim, usul ve destek mekanizmaları belirlenmiştir. Bu çerçevede Güçlendirilmiş Katılım Öncesi Stratejiyi onaylayan AB, varolan araçlara 'Katılım Ortaklıkları' olarak adlandırılan yeni bir aracı da eklemiştir. Katılım ortaklıklarının yanı sıra Topluluk programları da ülkelerin katılımına açılmıştır. Tüm MDAÜ'lerin zamanında AB üyesi olabilmeleri için üyelik öncesinde AB müktesebatına uyum sağlayacak konuma gelmelerini hedefleyen Güçlendirilmiş Katılım Öncesi Stratejisi, Katılım Ortaklıkları ve Katılım Öncesi Yardımdan oluşmuştur.

Zirvede Konsey, G.Kıbrıs, Macaristan, Polonya, Estonya, Çek Cumhuriyeti ve Slovakya ile müzakerelerin başlatılması amacıyla 1998 baharında hükümetlerarası konferans düzenlenmesine karar vermiştir. Konsey Romanya, Slovakya, Letonya, Litvanya ve Bulgaristan ile AB müktesebatının analitik incelemesi yoluyla  müzakere hazırlıklarının hızlandırılmasını kararlaştırmıştır.

Zirve'de Türkiye'nin AB'ye üyelik için 'ehil olduğu' teyit edilmiştir. Diğer yandan, üyelik müzakerelerini ele almayı sağlayacak siyasi ekonomik şartlar oluşmamış olmakla birlikte Konsey,  üyeliğe hazırlamak için Türkiye'yi her alanda AB'ye yakınlaştıran bir strateji öngörmüştür. Bu strateji;
- Ankara Anlaşması potansiyelinin geliştirilmesi,
- Gümrük Birliği'nin derinleştirilmesi,
- Mali işbirliğinin uygulamaya koyulması,
- Mevzuatın yakınlaştırılması,
- Çeşitli programlara ve ajanslara katılımın sağlanmasını
İçermiştir.

Zirve'de ayrıca AB ülkeleri, aday ülkeler ve AB'ye katılmak ve değerlerini paylaşmak isteyen Avrupa ülkelerini bir araya getirecek Avrupa Konferansı'nın kurulmasına karar verilmiştir. Konferansa katılacak ülkeler barış, güvenlik, iyi komşuluk, dış sınırların ve uluslararası hukuk ilkelerinin bütünlüğü ve ihlal edilmezliği konularını karşılıklı taahhüt eden, toprak anlaşmazlıklarının barışçı yollarla, özellikle Lahey Uluslararası Adalet Divanı yargısı ile çözümlenmesini kabul eden, ve belirlenen kriterleri yerine getiren her Avrupa ülkesinin Konferansa davet edilmesi kararlaştırılmıştır. İlk aşamada G.Kıbrıs ve MDAÜ'ler ve Türkiye Konferansa davet edilmiştir. İlk konferansın 12 Mart 1998 tarihinde Londra'da yapılması kararlaştırılmıştır. 

Türk hükümeti, Zirve'de Türkiye'nin katılım müzakerelerinin başlatılması kararına dahil edilmemesi üzerine Zirve'nin hemen ardından 14 Aralık 1997 tarihinde yaptığı bir toplantıda AB ile olan siyasi ilişkilerini askıya aldığını bildirmiştir. Ayrıca, ilk oturumunu 12 Mart 1998 tarihinde Londra'da yapan Avrupa Konferansı'na ülkemizin katılmayacağı, bu arada Gümrük Birliği'nin Ortaklık Anlaşmalarımızda öngörüldüğü şekilde sürdürüleceği, AB tarafının Lüksemburg Zirvesinin sonuç bildirisinde yapmayı üstlendiği, Gümrük Birliğinin derinleştirilmesine ve Ankara Anlaşmasının sağladığı imkânların kullanılmasına yönelik tekliflerin beklendiği ifade edilmiştir.

Haziran 1998 tarihinde gerçekleşen Cardiff Zirvesi'nde AB Komisyonu'nun aday ülkelerin üyeliğe hazırlanma durumunu incelemek üzere her yıl hazırladığı ilerleme raporunun Türkiye için de düzenleneceği ve Türkiye'nin Topluluk mevzuatına uyum amacıyla yaptığı çalışmalara hız vermesi gerektiği belirtilmiştir. Türkiye için hazırlanacak raporun 1963 Ankara Ortaklık Anlaşmasının üyeliğimizi öngören 28. maddesi ve Lüksemburg Başkanlık Kararlarını temel alması öngörülmüştür. Belgede ayrıca, Komisyon tarafından Türkiye'yi üyeliğe hazırlamak için sunulan "Avrupa Stratejisi" onaylanmış, bu stratejinin Türkiye'nin önerileriyle zenginleştirilebileceği vurgulanarak, hayata geçirilmesi için Komisyon'dan, gerekli mali desteğin sağlanması da dahil olmak üzere harekete geçilmesi istenmiştir.

AB Komisyonu, Cardiff kararları doğrultusunda, diğer aday ülkelerle birlikte Türkiye için de hazırladığı İlerleme Raporu'nu 4 Kasım 1998 tarihinde Türkiye'ye iletmiştir.

Aralık 1998 Viyana Zirvesi'nde genişleme süreci yeniden ele alınmış, Türkiye'yi üyeliğe hazırlamak amacıyla Avrupa Stratejisinin ilerletilerek AB ile Türkiye arasındaki ilişkilerin daha fazla geliştirilmesi kararlaştırılmıştır.

Avrupa Konseyi Aralık 1999'da Helsinki Zirvesi'nde katılım sürecinin kapsamlı niteliğini teyit etmiş ve Avrupa Komisyonu'nun tavsiyesine dayanarak altı aday ülkeyle daha (Bulgaristan, Letonya, Litvanya, Malta, Romanya ve Slovakya) resmi katılım müzakerelerini başlatmaya karar vermiştir. Bu altı ülke ile katılım müzakereleri 15 Şubat 2000'de resmen açılmıştır.

Helsinki Zirvesi Türkiye açısından büyük önem taşımaktadır. Bu Zirve'de AB liderleri Türkiye'nin AB üyeliğine aday bir ülke olduğunu teyit etmişler ve diğer aday ülkelerle eşit kriterler temelinde değerlendirileceğini belirtmişlerdir. Helsinki Zirvesi kararlarına göre, Türkiye'nin, diğer aday ülkeler gibi Katılım Öncesi Stratejisi'nden ve katılım öncesi araçlardan yararlanması öngörülmüştür. Böylece, Türkiye Topluluk programları ve ajansları ve aday ülkeler ile Birlik arasında, katılım süreci çerçevesinde yapılan toplantılara katılma imkanına sahip olmuştur. Türkiye için bir Katılım Ortaklığı Belgesi hazırlanması öngörülmüştür. Belgenin, siyasi ve ekonomik kriterleri ile, üye ülke olmanın gerektirdiği yükümlülükler ışığında ve AB müktesebatının üstlenilmesine ilişkin Ulusal Program ile bir arada, katılım hazırlıkları üzerinde yoğunlaşacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda, Katılım Ortaklığının öncelikleri ve mevzuatın yaklaştırılması konularındaki gelişmeyi izlemek ve AT-Türkiye Ortaklık Komitesi'ne yardımcı olmaları amacıyla 3/2000 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile 8 adet alt komite (tarım ve balıkçılık; İç Pazar ve rekabet; ticaret, sanayi ve AKÇT ürünleri; ekonomik ve parasal konular, sermaye hareketleri ve istatistik; yenilenme; ulaştırma, çevre ve enerji (trans-Avrupa şebekeleri dahil); bölgesel gelişme, istihdam ve sosyal politika; gümrük, vergilendirme, uyuşturucu trafiği ve kara para aklama) kurulmuştur. Alt Komitelerin, 14 Nisan 2005 tarihinde 8 No'lu Gümrük, Vergilendirme, Uyuşturucu Trafiği ve Kara Para Aklama Alt Komitesi toplantısı ile başlayan ve yaz dönemi boyunca devam eden 5. tur toplantıları, 18-19 Temmuz 2005 tarihinde, 6 No'lu Ulaştırma, Çevre ve Enerji (trans-Avrupa şebekeleri dahil) Alt Komitesi toplantısı ile tamamlanmıştır.

Komisyon ayrıca, Türk mevzuatının Topluluk müktesebatıyla uyumlaştırılması amacıyla, müktesebatın analitik incelenmesi sürecini hazırlamakla görevlendirilmiş, öte yandan, katılım öncesine yönelik mali kaynakların eşgüdümü için tek bir çerçeve sunmaya çağrılmıştır.

Haziran 2000 Feira Zirvesi'nde Helsinki Zirvesi'nden sonra katılım müzakerelerinde kaydedilen ilerlemelerin olumlu olduğu belirtilmiştir. Zirvede Malta, Romanya, Slovakya, Letonya, Litvanya ve Bulgaristan'la müzakerelerin başlatılmış olmasının memnuniyet verici olduğu ifade edilmiştir. Türkiye'ye ilişkin olarak, üyelik kriterlerine uyum amacıyla olumlu yönde ilerleme kaydedildiği, ancak Helsinki Zirvesi Kararları uyarınca insan hakları, hukukun üstünlüğü ve yargı alanında somut ilerlemeler beklendiği belirtilmiştir. Ayrıca Türkiye'nin AB müktesebatına uyumunun analitik incelenmesi sürecinin hazırlıklarında ulaşılan aşama konusunda Komisyon'un Konsey'e bilgi vermesi istenmiştir.

Aralık 2000 Nice Zirvesi'nde Avrupa Konseyi, Komisyon'un 2000 Strateji Belgesi'ni kabul etmiş ve aday ülkelerin çoğunluğunun üyeliğine ilişkin hedef tarih olarak 2004'ü belirlemiştir. Aday ülkeler için yol haritasının da belirlendiği Zirve'de hızlı aşama kaydeden ülkelerin 2004 Parlamento seçimlerine katılımı öngörülmüştür. Konsey, Türkiye'nin Katılım Öncesi Stratejisini uygulamada kaydettiği ilerlemeyi memnuniyetle karşıladığını belirtmiştir. Diğer yandan, Türkiye'den Katılım Ortaklığı Belgesi'ne dayanarak ulusal programını hızla hazırlayıp sunması istemiştir.   

Aralık 2001 Laeken Zirvesi'nde Türkiye'nin siyasi kriterlere uyumda ilerleme kaydettiğinin altı çizilmiş, başta insan hakları olmak üzere siyasi kriterlere ve ekonomik kriterlere birlikte uyum sağlaması yolunda ilerlemesini sürdürmesinin desteklendiği belirtilmiştir.

Aralık 2002 Kopenhag Zirvesi'nde AB bütünleşme tarihinde en kapsamlı genişleme kararı alınmıştır. Zirve'de, 13 aday ülkeden Macaristan, Polonya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Slovenya, Estonya, Letonya, Litvanya, Malta ve Güney Kıbrıs'ın 1 Mayıs 2004'ten itibaren AB'ye üye olmaları kararlaştırılırken, Bulgaristan ile Romanya'ya da 2007 yılında üyeliklerini hedefleyen bir yol haritası verilmiştir. Türkiye'ye ilişkin olarak, yapılan reformlar ve yeni hükümetin bu yöndeki kararlılığı övülmüş ve 2004 yılı Aralık ayındaki Zirve toplantısında, Avrupa Komisyonu'nun hazırlayacağı 2004 Yılı İlerleme Raporu ve tavsiyesi doğrultusunda, Kopenhag siyasi kriterlerinin karşılandığının belirlenmesi halinde gecikmeksizin katılım müzakerelerine başlanması kararlaştırılmıştır.

Zirve'de, 1 Mayıs 2004'te üye olması öngörülen 10 ülkenin Katılım Antlaşmasına eklenecek 'Tek Avrupa' Ortak Bildirisiyle, yeni üye ülkelerin kendilerinden sonra AB'ye üye olacak adayların üyeliklerini engellememeleri ve genişleme sürecini geri döndürmemelerinin taahhüt altına alınması öngörülmüştür.

Aralık 2003 Selanik Zirvesi'nde, Konsey, 13 Nisan 2003'te Katılım Antlaşması'nın imzalanmasından sonra, "Malta, Slovenya, Macaristan, Litvanya, Slovakya, Polonya ve Çek Cumhuriyeti'ndeki referandum sonuçlarının onaylama sürecine yeni bir ivme kattığı belirtilerek, bu onaylama sürecinin, 10 yeni üye ülkenin 1 Mayıs 2004 tarihinde Birliğe üye olmaları için istenen zamanda gerçekleşmesinin beklendiği belirtilmiştir. Türk hükümetinin 2003 yılından önce kalan yasama çalışmalarını tamamlamak istemesi ve reform sürecinin takip edilmesi yönündeki girişimlerinden memnuniyet duyulduğu ifade edilmiştir. Bulgaristan ve Romanya'nın kapsayıcı ve geri dönüşü olmayan AB genişleme sürecinin parçası olduğunun altı çizilirken, bu ülkelerin hedefinin kısa sürede müzakereleri tamamlayarak 2007 tarihinde tam üye olmak olduğu ve bunun için, müzakerelerin diğer 10 ülkeyle yapıldığı gibi, aynı temel ve ilkeler çerçevesinde hızla ilerlemesi sürdürülmesi gerektiği belirtilmiştir. AB Konseyi'nin Bulgaristan ve Romanya'nın üyelik müzakerelerinin 2004 sonunda tamamlanması çabalarını desteklediği belirtilmiştir.

1 Mayıs 2004 tarihinde 10 yeni üye ülkenin AB'ye resmen katılması ile AB, tarihinin en kapsamlı genişlemesini tamamlamıştır.

Aralık 2004 Brüksel Zirvesi'nde alınan kararla, Türkiye-AB ilişkileri yeni bir aşamaya taşınmıştır. Türkiye'nin, 1999 Helsinki Zirvesi'nde adaylığın teyidinden itibaren başlattığı ve 2002 Kopenhag Zirvesi sonrasında hız verdiği siyasi kriterlere uyum yönünde gerçekleştirilen reformları ve uygulamanın güçlendirilmesine yönelik çalışmalar sonucunda AB devlet ve hükümet başkanları, Türkiye'nin siyasi kriterleri karşıladığını tespit etmiş, katılım müzakerelerinin açılmasını öneren AB Komisyonu'nun 6 Ekim tarihli tavsiyesi ışığında Türkiye ile müzakerelerin 3 Ekim 2005 tarihinde başlatılmasına karar vermişlerdir. (Siyasi kriterlere uyum süreci kapsamında hazırlanan reform paketlerine ilişkin özet bilgiye ulaşmak için tıklayınız)

AB Konseyi, aday ülkelerin her biriyle yürütülecek katılım müzakerelerinin, bir müzakere çerçevesine dayalı olacağını kararlaştırmıştır.Tüm aday ülkelere uygulanacak olan müzakerelerin esas ve usullerine dair genel çerçeve ortaya koyulmuş, buna göre Türkiye ile müzakere sürecinin ayrıntılarının Komisyon tarafından hazırlanarak AB Konseyi'ne sunulması öngörülmüştür.

Zirve'de, AB'yle ilişkilerin genel çerçevesinin bir gereği olarak Türkiye'nin, 1963 Ankara Anlaşması'nı on yeni üyeye genişletecek Uyum Protokolü'nü imzalamayı öngörmesinden memnuniyet duyulduğu ifade edilmiştir. Bunun ışığında, Türkiye'nin, Ankara Anlaşması'nın uyarlanmasına ilişkin Protokol'ü katılım müzakerelerinin fiilen başlamasından önce ve AB üyeliğinin mevcut durumu çerçevesinde gerekli olan uyarlamaların üzerinde anlaşmaya varılması ve tamamlanması ertesinde imzalamaya hazır olduğu yönündeki deklarasyonunu memnuniyetle karşıladığını bildirmiştir.

2000 yılında açılan üyelik müzakereleri Aralık 2004'te tamamlanan Bulgaristan ve Romanya, AB Katılım Antlaşması'nı 25 Nisan 2005 tarihinde Lüksemburg'da imzalamıştır. İki ülkenin üyeliklerinin, Katılım Antlaşması'nda belirtildiği gibi, reform süreçlerini tamamlamaları halinde, 1 Ocak 2007 tarihinde gerçekleşmesi öngörülmüştür.
 
29 Haziran 2005 tarihinde Avrupa Komisyonu, 2005 yılı içinde Türkiye'ye yönelik olarak hazırlanması öngörülen belgelerden, 'Türkiye İçin Katılım Müzakereleri Çerçevesi Taslağı'nı açıklamıştır. Taslak'ta, müzakereleri düzenleyen genel ilkeler, müzakerelerin içeriği, müzakere prosedürleri ve müzakere başlıklarına ilişkin liste yer almaktadır. Aynı tarihte Komisyon, 'Aday Ülkeler ile AB Arasında Sivil Toplumlar Arasındaki Diyaloga İlişkin Tebliği' yayımlamıştır. AB ile aday ülkelerin toplumlarını birbirlerine daha fazla yakınlaştırmayı hedefleyen Tebliğ'de Türkiye ve Hırvatistan sivil toplumlarının güçlendirilmesine ilişkin çeşitli öneriler de yer almaktadır.
 



«  önceki  Sayfa:  1  sonraki  »

 
 
İLETİŞİM | ANA SAYFA | ENGLISH © 2017 İKV Bütün Hakları Saklıdır.
Designed by: OrBiT